Herculaneum’dan Çıkarılan Antik Parşömen, Yapay Zeka İle Çözüldü
Herculaneum kentinde, Milattan sonra 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlaması sonucu lav ve küller altında kalan lüks bir Roma villasından çıkarılan parşömen, arkeoloji ve teknoloji dünyasında büyük bir başarıya imza attı. Yapay zeka kullanılarak incelenen bu parşömen, aşırı ısı ve jeolojik süreçler nedeniyle kömürleşmiş ve dokunulduğunda dağılma riski taşıyan hassas bir metni içermekteydi. Fiziksel olarak açılma riski bulunan metin, yüksek çözünürlüklü X-ışını görüntüleri ve gelişmiş algoritmalar sayesinde incelendi. Bu yöntemle, tamamen kararmış olan parşömenin iç katmanlarındaki gizli mürekkep izleri tespit edilerek antik metin gün yüzüne çıkarıldı. Parşömen, milattan önce ikinci veya üçüncü yüzyıla tarihlendiriliyor ve Herculaneum kütüphanesinde bulunan en eski belgelerden biri olarak kabul ediliyor.
Napoli II. Federico Üniversitesi’nden papirolog Dr. Federica Nicolardi ve ekibinin yaptığı analizler, metnin Stoacı felsefeye ait önemli bir risale olabileceğini ortaya koydu. Metinde yer alan bilgiler, ünlü Yunan filozof Hrisippos’un yeğeni ve öğrencisi Aristocreon’a yapılan atıflarla da destekleniyor. Antik metinde; ahlak, sanat, insan davranışı ve Stoacı felsefenin temel kavramları ele alınıyor. Metin, insanın rasyonel dürtülerinin önemini vurgularken, mantıktan sapmanın yıkıcı sonuçlara yol açabileceği uyarısını içeriyor.
Bu küresel başarı, 2023 yılında başlatılan “Vesuvius Challenge” adlı proje kapsamında elde edildi. Kentucky Üniversitesi’nden bilgisayar bilimci Prof. Brent Seales liderliğinde yürütülen proje, yapay zeka algoritmalarının geliştirilmesiyle X-ışını taramalarında papirüs lifleri ile mürekkep arasındaki farkları ayırt edebilecek düzeye getirildi. Dr. Nicolardi, yapay zeka sayesinde açığa çıkarılan bu metinlerin, ölü kitaplar gibi görünmekten çıkıp tekrar konuşmaya başladığını belirtti. Projenin mimarı Prof. Seales ise teknik zorlukların aşıldığını ve metinlerin derin felsefi anlamlarını çözme sürecine geçtiklerini aktardı.
