Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), araştırma geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine yönelik vergi teşviklerine ilişkin 2024 yılı verilerini açıkladı. AR-GE faaliyetlerine sağlanan dolaylı vergi teşvikleri, 2024’te 105 milyar 977 milyon lira olarak kayıtlara geçti. Bu rakam, bir önceki yıla göre yüzde 59,5’lik bir artışla 2025 yılında 169 milyar 33 milyon liraya ulaştı.
Dolaylı AR-GE teşviklerinden en fazla fayda sağlayan destek kalemi, 86 milyar 105 milyon lirayla gelir vergisi stopaj desteği oldu. Kurumlar vergisi desteği 81 milyar 63 milyon lirayla ikinci sırada yer alırken, gelir vergisi 1 milyar 725 milyon lira ve katma değer vergisi (KDV) desteği 141 milyon lira olarak gerçekleşti.
Beyan edilen AR-GE harcamalarına göre sağlanan dolaylı teşviklerin yüzde 50,9’u gelir vergisi stopaj desteğinden, yüzde 49,1’i ise kurumlar vergisi, gelir vergisi ve KDV teşviklerinden elde edildi.
AR-GE faaliyetleri için vergi teşviklerinden yararlanan girişim sayısı 2025 yılında 11 bin 835 olarak belirlendi. Bu girişimlerin ana faaliyet alanlarına göre dağılımında bilgi ve iletişim sektörü 6 bin 98 girişimle ilk sırada yer aldı. İmalat sanayii 2 bin 421, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler ise 1627 girişimle bu alandaki diğer önemli sektörler oldu.
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu kapsamında sağlanan gelir ve kurumlar vergisi AR-GE teşvik tutarı 43 milyar 227 milyon liraya ulaştı. Bu tutarın yüzde 71,2’si bilgi ve iletişim, yüzde 14,5’i imalat ve yüzde 5,9’u mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektörlerine aktarıldı.
5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde ise 39 milyar 561 milyon liralık gelir ve kurumlar vergisi teşviki sağlandı. Bu teşvikten faydalananların yüzde 72,9’u imalat, yüzde 14,7’si bilgi ve iletişim, yüzde 4,1’i ise finans ve sigorta faaliyetleri sektörlerinde yer aldı.
Geçen yıl gelir ve kurumlar vergisi kapsamında AR-GE desteği alan 7 bin 87 girişimin 5 bin 321’i 4691 sayılı Kanun, 1766’sı ise 5746 sayılı Kanun kapsamında destek aldı. Bu durum, yararlanıcıların yüzde 75,1’inin 4691 sayılı Kanun’dan, yüzde 24,9’unun ise 5746 sayılı Kanun’dan faydalandığını gösteriyor.
İmalat sektöründe faaliyet gösteren girişimlerin yüzde 82,1’i 5746 sayılı Kanun’dan, yüzde 17,9’u 4691 sayılı Kanun’dan yararlanırken; bilgi ve iletişim sektöründeki girişimlerin yüzde 84,1’i, mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler sektöründeki girişimlerin ise yüzde 81,1’i 4691 sayılı Kanun kapsamında destek aldı.
2025 yılında toplam 86 milyar 105 milyon liralık gelir vergisi stopaj teşvikinden yararlanıldı. Bu kapsamda 5746 sayılı Kanun’a tabi 3 bin 88 girişim 37 milyar 290 milyon lira, 4691 sayılı Kanun’a tabi 8 bin 244 girişim ise 48 milyar 815 milyon lira stopaj teşvikinden faydalandı.
Dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanan girişimlerin büyüklük gruplarına göre dağılımında, 11 bin 835 girişimin yüzde 89,5’ini KOBİ’ler oluşturdu. KOBİ’lerin dolaylı AR-GE teşviklerinden yararlanma oranı yüzde 38,2 olarak kaydedildi. Büyük ölçekli girişimlerin sayısı az olsa da (yüzde 10,5), dolaylı AR-GE teşviklerinin yüzde 61,8’inden bu girişimler yararlandı.
Büyüklük gruplarına göre incelendiğinde, KOBİ’lere sağlanan 64 milyar 596 milyon liralık dolaylı AR-GE teşvik miktarının yüzde 61,1’i orta ölçekli, yüzde 32,1’i küçük ölçekli ve yüzde 6,8’i mikro ölçekli girişimlere yönlendirildi.
