Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık hale geldiğini ve bunların önemli bir kısmının geri kazanılamamasıyla doğal kaynakların tükendiğini belirten TÜÇA Başkanı Öztürk, yeni Depozito İade Sistemi (DOA) ile bu döngüyü tersine çevirmeyi hedeflediklerini açıkladı.
Öztürk, basın toplantısında yaptığı açıklamada, DOA Sistemi’nin üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip edeceğini belirtti. Bu sayede yüksek kaliteli ikincil ham maddelerin yeniden üretime kazandırılacağını vurguladı.
Ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı gibi ilerlediğini kaydeden Öztürk, sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngördüklerini söyledi. Şu ana kadar 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisinin sisteme dahil olduğunu, sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısının ise 3 bin 673’e ulaştığını bildirdi. İlk 10 günde yaklaşık 20 milyon ambalajın vatandaşlar tarafından sisteme iade edildiğini ve mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısının 2 milyonu aştığını belirtti.
Vatandaşların DOA logolu ambalajları depozito iade makineleri veya manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabildiğini hatırlatan Öztürk, başlangıçta 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başladıkları yaygınlaştırma çalışmalarının sürdüğünü aktardı.
Sistemin olgunlaşmasıyla ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulmasının hedeflendiğini ifade eden Öztürk, 2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşılmasının planlandığını sözlerine ekledi. Marketler, bakkallar, büfeler ile otel, restoran ve kafelerin de yıl sonuna kadar sisteme entegre edileceği belirtildi.
DOA Sistemi’nin kamu bütçesinden finanse edilmediğini açıklayan Öztürk, finansmanın genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli kapsamında firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle sağlandığını belirtti. Devletin burada sistemi finanse eden değil, düzenleyen ve denetleyen otorite konumunda olduğunu vurguladı.
Sistemin aynı zamanda yeni bir teknoloji ve hizmet ekosistemi oluşturduğunu kaydeden Öztürk, sahada aktif çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticisi bulunduğunu, iki yabancı üreticinin tescil sürecinin devam ettiğini söyledi. Saha operasyonlarında 21 yetkilendirilmiş operatör görev yaparken, başvuruların tamamlanmasıyla bu sayının yaklaşık 35’e ulaşmasının beklendiğini aktardı. Rekabete açık yapının yerli teknoloji yatırımlarını ve yeni istihdam alanlarını desteklediğini ifade etti.
DOA Sistemi’nin çevresel faydalarının yanı sıra sanayinin rekabet gücünü de artıracağını belirten Öztürk, Avrupa Birliği’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında geri dönüştürülmüş ham madde kullanımının zorunlu hale geleceğini hatırlattı. Sistemin, Türk sanayisinin bu düzenlemelere uyumunu kolaylaştıracağını ve ihracatçılara rekabet avantajı sağlayacağını söyledi.
Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi hedefleniyor. DOA Sistemi’nin Türkiye’nin döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine önemli katkılar sunacağı aktarıldı.
Geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar tutarında ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistem sayesinde cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor. Elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun, sanayinin dışa bağımlılığını azaltması bekleniyor.
