Harman işi, tahıl ve baklagil üretiminde hasattan sonraki en önemli aşamalardan biridir. Ürünün tarladan harman yerine taşınması ise zaman ve iş gücü açısından ek bir yük oluşturur. Taşınabilir harman makineleri bu sorunu azaltarak harmanın ürünün bulunduğu yere yakın bir noktada yapılmasına imkân tanır. Bu yazıda bu makinelerin hangi ürünlerde ve nasıl kullanıldığını ele alıyoruz.
Bir gezer patoz, traktöre bağlanarak tarladan tarlaya ya da köyden köye kolayca taşınabilen bir harman makinesidir. Sabit bir harman yerine ihtiyaç duymadığı için ürün, hasat edildiği alana yakın bir noktada harmanlanabilir. Böylece ürünün taşınması sırasında oluşabilecek tane dökülmesi de azalır. Bu özelliği sayesinde dağınık arazilerde çalışan üreticiler ve harman hizmeti veren işletmeler tarafından sıkça tercih edilir. En yaygın kullanımı tahıl harmanı olduğu için pek çok kişi bu makineyi buğday patozu olarak da adlandırır.
Buğday harmanı, gezer patoz için en temel ve en yaygın çalışma alanıdır. Biçilen buğday sapları besleme ağzından verilir, tambur sapları döver ve elekler taneyi samandan ayırır. İyi ayarlanmış bir buğday patozu temiz tane elde ederken samanı da hayvan yemi olarak kullanılabilecek şekilde kırar. Tambur devri ve elek açıklığı, tane kırılmasını önlemek için ürünün nem durumuna göre düzenlenmelidir. Sabah çiğinin kalkmasını beklemek ve ürünü kuru saatlerde harmanlamak, daha temiz tane elde edilmesine yardımcı olur.
Buğdaya benzer yapıdaki diğer tahıllar da gezer patoz ile rahatlıkla harmanlanabilir. Arpa, yulaf ve çavdar gibi ürünlerde temel çalışma prensibi değişmez, ancak tane iriliği ve kavuz yapısı farklı olduğu için ayarlar yeniden yapılmalıdır. Örneğin arpada kılçıkların ayrılması için fan ayarı önem kazanır. Ürün değişiminde birkaç deneme yaparak ayarları adım adım düzeltmek, tane kaybını azaltır. Bir buğday patozu, doğru elek ve devir ayarlarıyla bu ürünlerde de verimli sonuç verir.
Nohut, mercimek ve fasulye gibi baklagiller, tahıllara göre daha hassas taneler taşır. Bu ürünlerde gezer patoz kullanılırken tambur devri düşürülür ve tane kırılmasını önlemek için daha geniş boşluklar tercih edilir. Bazı modellerde baklagiller için ayrı elek takımları kullanılabilir. Tane çatlamasını izlemek için ilk çıkan ürün örnekleri dikkatle kontrol edilmelidir. Esas olarak buğday patozu diye bilinen makinelerin bu ürünlere uyarlanması, işletmeye tek makineyle birden fazla ürünü harmanlama imkânı verir.
Seçim yaparken önce hangi ürünlerin harmanlanacağı netleştirilmelidir. Yalnızca tahıl harmanlayacak bir işletme için standart bir buğday patozu yeterli olabilirken farklı ürünlerle çalışacak üreticiler ek elek takımı sunan modellere yönelmelidir. Depolu ya da depsuz yapı, elevatör düzeni ve traktör gücüyle uyum da seçimi etkileyen başlıca konulardır. Sık taşıma yapılacaksa gezer patoz modelinin ağırlığı ve yol tutuşu da dikkate alınmalıdır.
Sonuç olarak gezer patoz; buğday başta olmak üzere arpa, yulaf, çavdar ve çeşitli baklagillerde kullanılabilen çok yönlü bir harman makinesidir. Doğru ayarlar yapıldığında bir buğday patozu farklı ürünlerde de temiz tane ve kullanılabilir saman sağlar. İşletmenin ürün çeşitliliğine ve çalışma koşullarına uygun modeli seçmek, hasat dönemini daha verimli ve sorunsuz geçirmenin anahtarıdır.
